لانسلوت هوبن

لانسلوت هوبن، دانشمند و اقتصاددان انگلیسی، در سال 1805 در پورتس­موث[1] متولد شد. او فرزند یک کشیش بود. تحصیلاتش را در کمبریج گذراند و در دانشگاه­های انگلستان، اسکاتلند، آفریقای جنوبی و کانادا دارای سمتهای دانشگاهی بوده است.

علاقه هوبن به مسایل و مشکلات انسان در اجتماع به زمانهای بسیار دور برمی­گردد؛ زمانی که او با نمایشنامه­های جرج برناردشاو و از طریق مدیره آموزشگاهش در توتنهام کانتی[2] با جامعه فابیان[3] آشنا شد. یکی از بزرگترین خطاهای انسان قصور در فهم زبان علمی موجود در فرهنگش است. هوبن علم برای شهروندان[4] و ریاضیات برای مردم[5] را برای پل زدن بر روی شکاف ایجاد شده بین مردمان عادی و محیط علمی­شان نوشته است. متنی که در ادامه می­خوانید از کتاب دوم او انتخاب شده است.

هوبن فقط در زمینه ریاضیات به نوشتن و ارائه درس نپرداخته است، بلکه در زمینه­های مختلفی نظیر جانورشناسی، بیولوژی اجتماعی، تاریخ طبیعی، جامعه­شناسی، اقتصاد، آمار پزشکی و احتمالات به نوشتن و ارائه سخنرانی و تدریس پرداخته است. او همچنین یک تاریخ تشریحی از 30,000 سال ارتباطات بصری انسان نگاشته است، تحت عنوان از نقاشی­های غار تا استریپ­های ظنزآمیز[6].

در ریاضیات، آینه تمدن، هوبن شوق یک اصلاح­طلب اجتماعی را به نمایش می­گذارد که سعی دارد ریاضیات را از سرنوشت مبدل شدن به نوعی ایین کاهنی نجات دهد.

از آنجا که بسیاری از روابط انسانها با انسانها و طبیعت بر اساس قوانین ریاضی استوار است، چشم­پوشی از این زبان جدید بسیار خطرناک است. ما در معرض این خطر قرار داریم که قدرت کنترل رفاه سیاسی و مادی خود را به دست عده­ای معدود از متخصصان بسپاریم. اگر این متخصصان اندک تمایلی به گمراه کردن انسانها داشته باشند، چنانکه کاهنان مصر باستان چنین تمایلی را داشتند، وضعیت بغرنجی پدید خواهد آمد. هوبن می­گوید که «هیچ جامعه­ای در دستان هوشمندترین افرادش در امان نیست.»در عصر اتم که ما در آن زندگی می­کنیم این تذکر هوبن مخصوصاً بسیار صحیح به نظر می­رسد.

بر خلاف بسیاری از سایر نویسندگانی که در همین کتاب[7] به آثار آنها پرداخته شده است، هوبن ریاضیات را یک فعالیت نظری محض نمی­داند. او قویاً در مقابل دیدگاه افلاطونی به ریاضیات موضع می­گیرد. افلاطون معتقد بود که ریاضیات حقایق مطلق ابدی و ازلی را بیان می­کند، اما هوبن آن را فقط یک زبان مفید می­داند، مانند گرامر زبانهای معمولی که قوانین آنها بر قراردادهایی خاص استوار هستند. از این نظر او به پوانکاره بسیار نزدیک است.

اما پوانکاره[8] مانند راسل[9]، وایتهد[10] و فورسایت[11]، مطالعه ریاضی را یک تجربه زیبایی­شناختی می­داند که غایتی جز خودش ندارد. هوبن مخالف این نظر است. طرح بسیار وسیع او از تاریخ ریاضیات، ابداعات ریاضی را صرفاً به عنوان نتیجه­ای از تلاش انسان برای کنترل محیطش نشان می­دهد.

بسیاری از ایده­های هوبن بسیار بحث­برانگیز هستند. ممکن است خود را با او موافق یا مخالف بیابید. اما اگر شما کلاً از دنیای ریاضیات هراس داشته و از آن منزجر هستید، هوبن به شما شهامت می­دهد. او با زبان نیشدار به جنگ آنانی می­رود که شمار را به این وضع امروز در آورده­اند. به زعم هوبن، این افراد منشاء انسانی ریاضیات را از شما مخفی کرده­اند. این داستانی است که او تعریف می­کند.[12]

---

[1] - Portsmouth.

[2] - Tottenham County.

[3] - جامعه فابیان یا Fabian Society یک حرکت روشنفکری در عرصه اجتماعی که در انگلستان اواخر قرن نوزدهم آغاز شد و خواستار اصلاحاتی در نظام سیاسی و اقتصادی کشور بود که به نظام سویال دموکراسی معروف است.

[4] - Science for the Citizen.

[5]- Mathematics for the Million.

[6] - From Cave Painting to Comic Stripes.

[7] - منظور مجموعه Gateway to the Great Books می­باشد.

[8] - Henri Poincare.

[9] - Bertrand Russell.

[10] - Alfred North Whitehead.

[11] - Andrew Russell Forsyth.

[12] - در همین مجموعه که مقاله­های آن را به ترتیب ترجمه خواهم کرد، از تمام ریاضیدانانی که نام برده شد، آثار ارزشمندی وجود دارد که به ترتیب همه آنها را ترجمه خواهم کرد.

برچسب‌ها: Lancelot Hogben